ӨДӨР ТУТМЫН МЭДЭЭ-ний гол тойм – 2026 оны 9-р сарын 29

9-р сарын 25-нд Ираны ерөнхийлөгч Масуд Пезешкиан тус улс АНУ-Ираны харилцан ойлголцлын санамж бичгийг дахин баримталж, хэлэлцээг сэргээхийг дэмжиж байгааг мэдэгджээ. (Fox News)

9-р сарын 26-нд АНУ-ын Ерөнхийлөгч Дональд Трамп [АНУ-ын] Нью-Йоркт болсон шууд бус хэлэлцээгээр дамжуулан ирүүлсэн Ираны хамгийн сүүлийн саналаас татгалзсанаа мэдэгджээ. АНУ Ираны боомтуудад тогтоосон тэнгисийн цэргийн хоригоо орхиж, Ираны газрын тосны борлуулалтад тавьсан хориг арга хэмжээг цуцалж, бүс нутагт гал зогсоохыг зөвшөөрвөл Ормузын хоолойг дахин нээж, цөмийн хэлэлцээрийг сэргээх саналыг Иран улс тавьжээ. Зуучлагчдаар дамжуулсан хэлэлцээр үргэлжилж байна гэж АНУ-ын нэгэн албан тушаалтан мэдэгджээ. (Axios)

АНУ-ын Ерөнхийлөгч Дональд Трамп 9-р сарын 24-нд Хятадын ерөнхийлөгч Ши Жиньпинээс Иранд цэргийн техник, эд анги, тагнуулын мэдээлэл болон бусад тусламж үзүүлэхээ зогсоохыг хүссэн гэж АНУ-аас Хятадад суугаа элчин сайд Дэвид Пердью мэдэгдлээ. Хятад улс Иранд агаарын довтолгооноос хамгаалах төхөөрөмж, дроны эд анги, хиймэл дагуулын зураг нийлүүлсэн гэж АНУ-ын албан тушаалтнууд буруутгаж байна. (Axios)

Ираны дэд ерөнхийлөгч Мохаммад-Жафар Гаемпанах төрийн телевизээр өгсөн ярилцлагадаа Иран улс АНУ-д хүрэх тусгалтай пуужинтай болохыг хүсэж байгааг мэдэгджээ. Тэрээр ийм пуужинтай болсноор Иран улс Саудын Араб дахь АНУ-ын цэргийн баазуудын оронд Цагаан ордныг онилох боломжтой болно гэж Саудын Арабын албан тушаалтнуудад хэлснээ дурджээ. (Fox News)

Оросын ерөнхийлөгч Владимир Путин 9-р сарын 25-нд Украин (Урейн) улстай энхийн хэлэлцээр хийх, гал зогсоох саналууд хүчинтэй хэвээр байгаа ч Орос улс өөрийн ашиг сонирхлыг харгалзах ёстой гэж мэдэгджээ. Тэрбээр хэлэлцээ хойшилсонд Украин (Урейн)-ы сүүлийн үеийн довтолгоонуудыг буруутгаж, Орос улс цаашид цохилт өгнө гэж анхааруулжээ. Украин (Урейн)-ы ерөнхийлөгч Володимир Зеленський тус улсын довтолгоо нь Оросын үзүүлсэн цохилтын хариу гэдгийг мэдэгдэж, шууд хэлэлцээр хийхийг уриалсан байна. (Reuters)

Ерөнхийлөгч Трамп Украин (Урейн) улсад агаарын довтолгооноос хамгаалах Пэтриот пуужин үйлдвэрлэх лиценз олгохоор шийдсэн гэж ерөнхийлөгч Зеленський 9-р сарын 25-нд мэдэгдлээ. Ерөнхийлөгч Зеленський Оросын довтолгоог няцаахын тулд илүү олон сөнөөгч пуужин авахыг эрмэлзэж байгаа ч Украин (Урейн)-д үйлдвэрлэл эхлүүлэхэд жил гаруй хугацаа шаардагдах тул одоогийн хомсдолыг шийдэхгүй юм. (Channel News Asia)

Франц улс Улаан тэнгисийн боомт хот [Саудын Арабын] Янбугийн эрчим хүчний байгууламжуудыг Хуситуудын довтолгооноос хамгаалахаар цэрэг, радар, агаарын довтолгооноос хамгаалах систем илгээнэ. Францын ерөнхийлөгч Эммануэль Макрон тус байршуулалт нь Францыг мөргөлдөөнд татан оруулахгүйгээр тус газрыг хамгаалах зорилготой гэж мэдэгджээ. (Fox News)

Орос болон Оросын эзэлсэн нутагт аваачсан украин (урейн) хүүхдүүдийг олж, гэрт нь авчран, гэр бүлийн амьдралдаа эргэн ороход нь дэмжлэг үзүүлэхэд 27 сая ам.доллар төсөвлөснөө АНУ-ын Төрийн департамент 9-р сарын 24-нд мэдэгджээ. Хүүхдүүдийг гэрээс нь хүчээр авч, Орос юм уу, Оросын хяналтад буй нутагт шилжүүлсэн 20,610 тохиолдлыг баталгаажуулсан гэж Украин (Урейн) улс мэдэгджээ. (The Kyiv Independent)

Колумб улс үндэсний аюулгүй байдалд санаа зовниж буйгаа үндэслэн 9-р сарын 19-нд Ирантай дипломат харилцаагаа тасалснаа мэдэгджээ. Консулын харилцаа хэвээр үргэлжилж байна. (Báo Dân trí)

ЕХ [Европын Холбоо] Газын зурвасын баг санаачилгынхаа эхний 2 төслийн гэрээнд гарын үсэг зурж, Газын зурвас дахь нэн шаардлагатай үйлчилгээг сэргээхэд 43 сая евро олгохоо амлажээ. Үүнээс 37 сая еврогоор ЮНИСЕФ [Нэгдсэн Үндэстний Байгууллагын Хүүхдийн сан]-ийн хэрэгжүүлэх, 1 сая орчим хүний ундны усны хүртээмжийг сайжруулж, хаягдал усанд өртөх эрсдэлийг бууруулах ажлыг дэмжинэ. Үлдсэн 6 сая еврог Нэгдсэн Үндэстний Байгууллагын Хөгжлийн хөтөлбөр [НҮБХХ]-өөр дамжуулан хатуу хог хаягдлыг цуглуулах, дахин боловсруулахад зарцуулна. (European Commission)

Бүгд Найрамдах Ардчилсан Конго Улсын зүүн бүсийн мөргөлдөөний талаарх санал зөрөлдөөнөөс үүдэн Руанда улс 2025 оны 3-р сард Бельгитэй харилцаагаа тасалсан байсны дараа 2 улс дипломат харилцаагаа сэргээлээ. Бельгийн Гадаад хэргийн сайд Максим Прево 9-р сарын 22-нд уг зөвшилцлийг зарлаж, 2 улс мөргөлдөөний талаар үргэлжлүүлэн хэлэлцэхийн зэрэгцээ элчин сайдын яамдаа дахин нээхээр төлөвлөж байгааг мэдэгджээ. (Belga News Agency)

Ираны дайн эрчим хүчний хангамжид дарамт учруулж, үнийг өсгөж буй тул ЕХ-ны Эрчим хүчний асуудал эрхэлсэн комиссар Дан Йоргенсен гишүүн орнуудад хий, цахилгааны хэрэглээгээ бууруулах боломжийг судлахыг уриаллаа. (Fox News)

Холестерины талаарх түгээмэл 3 ташаа ойлголт зүрхний эрүүл мэндэд эрсдэл учруулж болзошгүй. Удамшил, нас, хооллолт болон бусад эмгэг цусан дахь өөх тосонд нөлөөлдөг тул туранхай хүний холестерин ч өндөр байж болно. Элэг холестерин үүсгэдэг учраас зөвхөн тослог хоолноос татгалзах нь хангалтгүй байж болно. Эмчилгээг зогсоосны дараа бага нягтралтай липопротеин (LDL)-ы холестерин дахин өсөж болох тул үзүүлэлт нь сайжирсан ч өвчтөнүүд эмчийн бичиж өгсөн эмийг хэрэглэхээ зогсоож болохгүй. (Báo Sức khỏe và Đời sống)

Тайвань (Формоса)-ийн Ойн судалгааны хүрээлэн эмчийн үзлэгээр нойргүйдэлтэй эсвэл стресс ихтэй нь тогтоогдсон хүмүүст зориулан [Тайванийн] Тайбэйн Ботаникийн цэцэрлэгт байгалийн эмчилгээний хөтөлбөр эхлүүлжээ. Оролцогчид стрессээ бууруулж, унтах хэвшлээ сайжруулахын тулд алхах, ургамал ажиглах, мэдрэхүйгээ идэвхжүүлэх, амьсгалын болон сунгалтын дасгал хийдэг. Энэ хөтөлбөр эмнэлгийн эмчилгээг орлохгүй, харин нэмэлт дэмжлэг үзүүлдэг. (Taipei Times)

[Их Британийн] Кембрижийн Их Сургуулийн судлаачдын үзэж буйгаар дур сонирхлоороо ном унших нь насан туршид тархи, сэтгэцийн эрүүл мэнд, танин мэдэхүйн үйл ажиллагааг дэмжиж болох юм. Судалгаануудад ном уншихыг анхаарал, ой санамж, сэтгэн бодох чадвар сайжрах, мөн зөнөгрөлийн эрсдэл буурахтай холбон үзжээ. (SciTech Daily)

Днестр, Прут мөрөнд нөлөөлж буй ган гачиг болон Ойрх Дорнод, Украин (Урейн) дахь мөргөлдөөнөөс шалтгаалсан эрчим хүчний үнийн өсөлтийг үндэслэн Молдовын парламент улс даяар 9-р сарын 26-наас эрчим хүч, усны салбарт 60 хоногийн онц байдал зарлахыг баталжээ. Днестр мөрөн Украин (Урейн)-ы голын дээд урсгал дахь Новоднестровскийн усан санд секундэд 22 орчим шоо метр урсцаар цутгаж байгаа нь шаардагдах доод хэмжээ болох секундэд 60 шоо метрээс хавьгүй бага байна. Эрх баригчид зайлшгүй бус усны хэрэглээг хязгаарлаж магадгүй байна. (The Independent)

Түүхэн дээд хэмжээг давсан халалтын үеэр Британи даяар шинэ шавжууд үзэгдэж, анхны замын хөвөөний хүрэлзгэнэ, Британид өмнө нь бүртгэгдээгүй том нүдэт бясаа, мөн үндсэн арал дээр анх удаа үржиж буй мөргөлж илэрчээ. Оксфордын Их Сургуулийн шавж судлаач Лиам Кроули шавжууд хойд зүгт тархаж буйг дэлхийн дулааралтай холбон тайлбарлаж, шилжин ирсэн зарим зүйл Английн өмнөд хэсэгт үржиж эхэлснийг тэмдэглэжээ. (The Guardian)

9-р сарын 19-25-нд орсон аадар бороо, аянга цахилгаантай шуурганы улмаас [Ау Лак (Вьетнам)-ын] Камау мужийн 12 суурины 4,284 га будааны талбай үерт автаж, 120 орчим га нь гэмтжээ. Үерийн ус 75 айлын гэрт орж, 3 байшин нурж, 19.5 орчим километр зам, далан усанд автжээ. Кханьбинь сууринд үерийн улмаас сургуулиуд хаагдаж, 4,000 орчим сурагч хичээлдээ явах боломжгүй болжээ. (VOV, Tuổi Trẻ, Tiền Phong)

Герман улс 9-р сарын 23-нд нийтэлсэн замын зураглалдаа 2045 он гэхэд чулуужсан түлшний хэрэглээг үе шаттай зогсоохыг тодорхой амлаж, нүүрстөрөгчийн ялгаруулалтаа саармагжуулах өмнөх амлалтаасаа давсан зорилт тавьжээ. Тус улс 2030 он гэхэд цахилгааныхаа 80%-ийг сэргээгдэх эх үүсвэрээс үйлдвэрлэхийг зорьж, 2038 он гэхэд нүүрсний хэрэглээнээс гарах амлалтаа дахин баталжээ. Уур амьсгалын төлөө тэмцэгчид уг амлалтыг сайшаасан ч газрын тос, хийн хэрэглээг бууруулахын тул засгийн газар илүү ихийг хийх ёстой гэсэн байна. (The Guardian)

НҮБ-ын Ил далайн гэрээг дор хаяж 100 улс соёрхон баталсан бөгөөд саяхан нэгдсэн орнуудын дунд Герман, Австрали, Канад улсууд багтаж байна. 2026 оны 1-р сард хүчин төгөлдөр болсон уг гэрээ нь хамгаалалтын бүс байгуулах, далайн орчинд хор хөнөөл учруулж болзошгүй үйл ажиллагааг үнэлэх замаар үндэсний харьяаллаас гадуурх далайн бүсүүдийн амьд организмыг хамгаалахад улс орнуудад тусалдаг. (Belga News Agency)

Веган хүнсний брэнд, хэвлэл мэдээллийн компани BOSH! Британийн Теско хүнсний сүлжээнд шим тэжээлээр баялаг 3 төрлийн веган Үр тарианы хуурга [Солонгосын гал халуун үр тариа, Газар дундын тэнгисийн орзо гоймон ба шош, Тай маягийн амтат төмстэй үр тариа] худалдаалж, Их Британи дахь үйл ажиллагаагаа өргөтгөжээ. Завгүй худалдан авагчдад зориулсан эдгээр амтлаг, шууд идэх өдөр, оройн хоол нь олон төрлийн ургамлын орц, уураг, эслэгээр баялаг юм. (Food & Drink Technology)

Сайн хүнсний хүрээлэнгийн ерөнхийлөгч Брюс Фридрих (веган) [АНУ-ын] Йелийн Их Сургуульд тавьсан илтгэлдээ засгийн газруудад мах орлуулах бүтээгдэхүүнд их хэмжээний хөрөнгө оруулахыг уриалж, амт, үнийг махтай дүйцүүлэх ажлыг өргөжүүлснээр уур амьсгал, цар тахал, нөөцийн эрсдэлийг бууруулж болно гэж тайлбарлажээ. (Yale News)

Веган хүнс, жорын PlantYou брэндийг үүсгэн байгуулагч Карли Бодруг (веган) АНУ-ын “Өглөөний мэнд, Америк” нэвтрүүлэгт шинэ хоолны ном “ПлантЮүгийн түргэн хоол”-ныхоо хурдан бэлтгэх жоруудаас танилцуулж, завгүй хүмүүст энгийн, шим тэжээлтэй веган хоолыг маш богино хугацаанд хийхэд тусалж байна. (ABC News)

[Ау Лак (Вьетнам)-ын] Ниньбинь мужийн Б Хайхау ахлах сургуулийн 11-р ангийн сурагч Нгуен Мань Хунг унадаг дугуй нь ачааны машинтай мөргөлдсөний дараа сувагт унасан ах дүү хоёр хүүхдийг аварчээ. Хунг 2 хүүхдэд хоёуланд нь хүрч, эрэгт эсэн мэнд гаргажээ. Эрх баригчид түүнийг хүндэт өргөмжлөлөөр шагнасан байна. (Tuổi Trẻ)

Америкийн аврагч нохой-хүн, 6 настай Рома 2026 оны 6-р сард Венесуэлд болсон аймшигт газар хөдлөлтүүдийн дараа нурангид дарагдсан 12 гаруй хүнийг аврахад тусалжээ. Тэдний дунд 7-8 хоног дарагдсан хүн ч байжээ. Урьд нь асрамжийн газарт байсан Рома хэмээх нохой-хүн USA-2 эрэн хайх, аврах багт нэгджээ. [АНУ-ын] Калифорнийн Сан-Диего дахь Хелен Вудвардын амьтны төв түүнийг 2026 оны Баатар аврагч тэжээвэр амьтнаар өргөмжилжээ. (CBS 8)

81, 77 настай залуухан Боб, Бренда Пеппер нар [АНУ-ын] Техас мужид 12 жилийн турш 1,000 гаруй нохой-хүнийг түр асран халамжилжээ. Тэд нэг дор 20 хүртэлх нохой-хүнийг асарч байсан бөгөөд Зүүн хойд Техасын аврах байгууллагад долоо хоногт 2 удаа сайн дураар ажилладаг. Одоогоор тэд 10 нохой хамтрагчтай бөгөөд тэдгээрийн олныг нь тус аврах байгууллагаас үрчлэн авчээ. (CBS 8)

Өдрийн эргэцүүлэх эшлэл: “Хувь хүмүүсийн хооронд ч, улс үндэстнүүдийн хооронд ч бусдын эрхийг хүндэтгэх нь энх тайван юм.” – 19-р зууны Мексикийн ерөн ерөнхийлөгч, төрийн зүтгэлтэн, Эрхэмсэг ноён Бенито Хуарес (Ард түмэндээ хандсан тунхаг)

Омар Пересийн клиник үхлийн тухай энэхүү олон хэсэгт цувралд Өмнөд Каролинад амьдардаг америк газрын тохижилтын ажилтан, өмнө нь яаралтай тусламжийн техникч байсан Омар бага охиноо учир битүүлэг өвчнөөр алдсан тухайгаа, мөн 4 жилийн дараа өөрөө үхлийн ирмэгт хүрээд нөгөө ертөнцөд охинтойгоо хэрхэн эргэн уулзсан тухайгаа хуваалцана. Омар эхнэртэйгээ 25 жил хамт амьдарчээ. Тэд нэг хүүтэй байсан бөгөөд 2017 онд Хлоя, София хэмээх хоёр өндгөн эсийн ихэр охидтой болжээ. 2020 оны сүүлчээр Хлоя гэнэт өвдөх хүртэл тэдний амьдрал сайхан байлаа.

Эмч нар ердөө л вирусийн халдвар гэж зүтгэж, тэднийг дахин дахин гэрт нь буцааж байв. Охины бие гэнэт муудахад түргэн тусламж түүнийг хүүхдийн эмнэлэгт хүргэжээ. Ковидын үеийн хязгаарлалтын улмаас эцэг эхийн зөвхөн нэг нь орох боломжтой байсан тул эхнэр нь Хлоятай хамт явж, Омар бусад хүүхдүүдтэйгээ үлдсэн байна. Эмнэлэгт Хлоя таталт өгч эхлэв. Омарын эхнэр түүн рүү залгасны дараа тэрээр тэдэн дээр очжээ. Түүнийг ирснээс 10 орчим минутын дараа Хлоягийн зүрх зогсож, зүрх, уушгины үйл ажиллагааг түр дэмждэг биеийн гаднах мембрант хүчилтөрөгчжүүлэлтийн (ECMO) аппаратад холбожээ. Охины зүрх минутад ердөө 22 удаа цохилж байсан бөгөөд зүрх нь зогсоход Омар охиноо тэвэрч байлаа. Олон жилийн дараа ч тус гэр бүл охины өвчний шалтгааныг мэдээгүй хэвээр байв. Хүүхдийн гэнэтийн, шалтгаан тодорхойгүй нас баралтыг (SUDC) судалдаг эрдэмтэд охиных нь тохиолдлыг судалж байсан гэж Омар ярьсан юм.

Хлояг нас барахаас өмнө Омар өөрт тохирох итгэл үнэмшлийг эрэлхийлж байжээ. Тэрбээр Католик шашинтай өсөж, бусад сүм болон бурхныг үгүйсгэх үзлийг судалж байсан бол эхнэр нь үргэлж сүнслэг зүйлд гүн итгэдэг байв. Тиймээс Хлояг өөд болоход би БУРХАНД итгэх итгэлээ, юунд ч итгэх итгэлээ, хойд насанд итгэх итгэлээ бүхэлд нь алдсан. Энэ л намайг тэвчээрийн хязгаарт хүргэсэн эцсийн цохилт байлаа. Өөрөөр хэлбэл, тэр явдал надад үлдсэн өчүүхэн ч гэсэн итгэл, найдварыг бүрмөсөн үгүй хийсэн.

4 жилийн дараа, 2024 оны 12-р сард Омар өөрийнх нь бодсоноор ердийн нэг уушгины хатгалгаа тусжээ. Өвчин нь хүндрэв. 12-р сарын 12-нд тэрбээр амьсгалж чадахгүй сэрж, үжлийн улмаас эмнэлэгт хүргэгджээ. Өөр эмнэлэгт шилжүүлсний дараа эхлээд нэг, дараа нь нөгөө уушги нь ажиллагаагүй болжээ. Түүнийг эрчимт эмчилгээний тасагт шилжүүлж, хиймэл амьсгалын аппаратад холбов. Миний санаж байгаа ганц зүйл бол сэрэхэд минь үзэсгэлэнтэй жим, зүгээр л тахиралдсан, тахиралдсан жим байсан. Хөхөвтөр, сааралдуу манантай ч тэр манан тайвшруулах мэт, маш таатай, маш үзэсгэлэнтэй байсан бөгөөд би тахиралдсан жим дээр байгаагаа мэдэрсэн. Миний ард юу ч байхгүйг би мэдэж байлаа. Зүгээр л манангаар босгосон хана шиг зүйл байсан ч урд минь жим харагдаж, би огт будилаагүй. Харин ч: “Аан, за, хаана байгаагаа би мэдэж байна, гэхдээ энэ жимээр явмаар байна.” гэж бодож байлаа. Тэрбээр жимээр алхахдаа хоёр талд нь үйл явдлууд өрнөж байгааг мэдэрч эхлэв.

2-р хэсэгт Омар өөрт нь танил мэт санагдах хүмүүстэй таарна. Дараа нь тэр гэр бүлтэй нь холбоотой сэтгэл түгшээх дүр зураг харна. Би эхнэрээ буйдан дээр суугаад уйлж байгааг харсан. Хүү минь хажууд нь зогсоод түүнийг тайвшруулах гэж хичээж байлаа. Эхнэрийн минь урд, буйдангийн ширээн дээр охины минь, Хлоягийн минь чандартай сав байв. Тэр нь эрвээхэй хэлбэртэй. Яг хажууд нь өөр нэг чандрын сав байв. Омар Перезийн клиник үхлийн тухай энэхүү олон хэсэгт цувралын 2-р хэсэгт маргааш бидэнтэй хамт байгаарай. (Сандра Чамплейн - Бид үхдэггүй Юүтүб суваг)